เพราะเหตุไร “คนชรา” จึงไม่รู้สึกคันภายหลังถูก “ยุงกัด”?

ในฤดูร้อนของประเทศญี่ปุ่น หากไปนั่งตามใต้ต้นไม้ที่สวนสาธารณะก็มักจะมียุงมากัดได้ง่าย แต่ว่าสิ่งที่น่ามหัศจรรย์คือ คนชราวัยเลยหกสิบกว่าปีเยอะมากๆนั่งอยู่ในสวนสาธารณะได้นานโดยไม่รู้สึกคันแม้ว่าจะมียุงมากัดซ้ำแล้วซ้ำเล่า คนประเทศญี่ปุ่นเขาสังเกตเห็นในหัวข้อนี้รวมทั้งได้ไขข้อสงสัยแล้วด้วย พวกเรามารู้จะกลไกการเกิดอาการคันจากการถูกยุงกัด และหาคำตอบว่าเพราะเหตุใดคนชราส่วนใหญ่ไม่ค่อยรู้สึกคันภายหลังโดนยุงขัดขวาง ร้านพวงหรีด

กลไกการเกิดอาการคันเพราะการถูกยุงกัด
เมื่อยุงดูดเลือดคน ยุงจะปล่อยน้ำลายซึ่งมีโปรตีนชนิดหนึ่งออกมาเพื่อป้องกันไม่ให้เลือดแข็งตัวทำให้สามารถดูดเลือดจากคนขึ้นมาได้ง่าย อย่างไรก็แล้วแต่ ร่างกายคนเราจะตอบสนองต่อโปรตีนในน้ำลายยุงผ่านระบบภูมิคุ้มกัน ซึ่งจะมีผลให้รอบๆที่โดนกัดเกิดการบวมแดงและคันขึ้นมา หากว่าในที่สุดอาการบวมจะหายไปแต่ว่าอาการคันยังคงอยู่กระทั่งภูมิคุ้มกันจะมีผลให้โปรตีนนั้นสลายไป

คนต่างอายุมีการตอบสนองต่อการถูกยุงกัดได้เช่นไร
คนเรามีการตอบสนองของภูมิคุ้มกันต่อโปรตีนในยุงที่ไม่เหมือนกันในแต่ละช่วงชีวิต ในเด็กทารก เมื่อโดนยุงกัด เด็กจะไม่รู้สึกคันหรือมีลักษณะอาการบวมแดงรอบๆรอยแผลที่โดนกัด เพราะยังไม่มีปฏิกิริยาตอบสนองทางภูมิคุ้มกันของร่างกาย อย่างไรก็แล้วแต่ เมื่อถูกยุงกัดหลายหนเข้า ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายจะเบาๆถูกสร้างขึ้น จนเมื่อเข้าสู่วัยอนุบาลและประถมศึกษา เซลล์ภูมิคุ้มกันของร่างกายอาทิเช่น T เซลล์ (T cells) และแมคโครฟาจ (Macrophage) จะจดจำโปรตีนในน้ำลายยุงและพวกมันจะมารวมกันที่ตำแหน่งที่โดนยุงกัด ทำให้เกิดการบวมแดงขึ้น เด็กๆจะไม่รู้สึกคันขึ้นมาในทันทีทันใดภายหลังโดนยุงกัด แต่ว่าอาการคันจะเกิดขึ้นหลังโดนกัดตรงเวลาหลัง 1-2 วัน เรียกปฏิกิริยาของภูมิคุ้มกันจำพวกนี้ว่าปฏิกิริยาการประวิงเวลา (Delayed reaction) ซึ่งเป็นระบบภูมิคุ้มกันภายหลังยุงกัดที่เกิดในเด็กส่วนใหญ่ อาการบวมแดงและคันจะหายไปในช่วงเวลาหลายวันจนถึงสัปดาห์ อย่างไรก็แล้วแต่ มีข้อควรปฏิบัติตามคือ ไม่สมควรให้เด็กถูกยุงกัดบ่อยมาก เนื่องจากอาจทำให้เกิดการแพ้น้ำลายยุงและนำมาซึ่งการทำให้เด็กมีลักษณะอาการบวมคันและอักเสบที่ผิวหนังได้ ทั้งยังอาจจะทำให้กำเนิดโรคอย่างไข้เลือดออกได้อีกด้วย

เมื่อโตขึ้นมาอีกและถูกยุงกัด ปฏิกิริยาของภูมิคุ้มกันต่อน้ำลายยุงจะเปลี่ยนไป โดยเมื่อถูกยุงกัดร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินจำพวก E หรือ IgE ขึ้นมาต้านทานโปรตีนในน้ำลายยุง เมื่อ IgE จับกับโปรตีนที่ปะปนจะมีผลให้เกิดการหลั่งสารฮีสตามีน (Histamine) และสารอื่นๆออกมาจากเซลล์ที่เรียกว่า แมสต์เซลล์ (Mast cells) ซึ่งมีตำแหน่งอยู่ที่ผิวหนัง แล้วทำให้เกิดอาการคันและบวมแดงขึ้นมาภายหลังโดนยุงกัดในเวลา 2-3 นาที อาการคันและบวมแดงจะบางเบาลงภายในช่วงเวลาโดยประมาณครึ่งชั่วโมง เรียกปฏิกิริยาการโต้ตอบของภูมิคุ้มกันต่อน้ำลายยุงจำพวกนี้ว่า ปฏิกิริยาแบบกะทันหัน (Immediated reaction) ดังนี้การโต้ตอบแบบ Delayed reaction ก็จะยังเกิดขึ้นด้วย ขึ้นกับภูมิคุ้มกันของแต่ละคน ฉะนั้นยุงกัดเพียงแค่ครั้งเดียวก็ส่งผลให้เกิดอาการบวมคันขึ้นมาในทันทีและบางครั้งก็อาจจะคันภายหลัง 1-2 วันด้วย

เมื่ออายุโดยประมาณ 50-60 ปี และถูกยุงกัดมานับไม่ถ้วน T เซลล์และแมคโครฟาจจะเบาๆคุ้นกับโปรตีนในน้ำลายยุงและระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเริ่มไม่ค่อยตอบสนองต่อโปรตีนในน้ำลายยุงแล้ว การโต้ตอบแบบ Delayed reaction จะเบาๆหายไป คงไว้แต่ว่าการโต้ตอบแบบ Immediated reaction ที่เมื่อถูกยุงกัดแล้วอาการบวมและคันที่เกิดขึ้นจะหายไปภายในช่วงเวลาโดยประมาณ 30 นาที

ในคนชราที่อายุมากกว่า 60 ปี การโต้ตอบภูมิคุ้มกันแบบ Immediated reaction จะเบาๆหายไป แต่ว่าร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินอีกจำพวกขึ้นมาต้านทานน้ำลายยุงหมายถึง IgG ซึ่งเป็นแอนติบอดีที่มีคุณภาพสูงสำหรับเพื่อการจับกับน้ำลายยุงและลดความร้ายแรงของโปรตีนในน้ำลายยุงได้เร็วกว่าปฏิกิริยาการโต้ตอบของภูมิคุ้มกันแบบ Immediated reaction ก็เลยทำให้คนชราไม่มีอาการบวมและคันจากการถูกยุงกัดนั่นเอง

หากว่าเมื่ออายุมากขึ้นอาการบวมคันจากการถูกยุงกัดจะน้อยลงจนทำให้คนชราในประเทศญี่ปุ่นสามารถไปนั่งใต้ต้นไม้ในสวนสาธารณะตอนฤดูร้อนได้อย่างไร้เป็นห่วง แต่ว่าสำหรับชาวไทยไม่ว่าจะเป็นช่วงไหนของชีวิตพวกเราก็ยังต้องระมัดระวังยุงอยู่ตลอด เนื่องจากยุงเป็นพาหะนำโรคอย่างไข้เลือดออกและไข้ป่า

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *